{"id":10080,"date":"2025-07-04T12:09:47","date_gmt":"2025-07-04T10:09:47","guid":{"rendered":"https:\/\/warsaw1.one\/?p=10080"},"modified":"2025-07-04T12:20:42","modified_gmt":"2025-07-04T10:20:42","slug":"jan-zachwatowicz-architekt-restaurator-ktory-dal-warszawie-nowe-zycie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/jan-zachwatowicz-architekt-restaurator-ktory-dal-warszawie-nowe-zycie-10080\/","title":{"rendered":"Jan Zachwatowicz: architekt-restaurator, kt\u00f3ry da\u0142 Warszawie nowe \u017cycie"},"content":{"rendered":"\n<p>Jednym z najwybitniejszych architekt\u00f3w, kt\u00f3rzy zapisali si\u0119 w historii Polski, jest Jan Zachwatowicz. Nie by\u0142 on jedynie wybitnym architektem i wyk\u0142adowc\u0105, ale sta\u0142 si\u0119 <strong>symbolem narodowej odbudowy i powrotu do dziedzictwa kulturowego po koszmarach wojny<\/strong>. Jego koncepcje autentycznej rekonstrukcji zabytk\u00f3w inspiruj\u0105 restaurator\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie do dzi\u015b. Warszawa, niczym \u017cywe muzeum, sta\u0142a si\u0119 jego najwi\u0119kszym dzie\u0142em \u2013 miastem, kt\u00f3re podni\u00f3s\u0142 z ruin i przywr\u00f3ci\u0142 do serca wsp\u00f3\u0142czesnej Europy, pisze <a href=\"http:\/\/warsaw1.one\" data-type=\"link\" data-id=\"warsaw1.one\">warsaw1.one<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a697d675969f\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a697d675969f\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/jan-zachwatowicz-architekt-restaurator-ktory-dal-warszawie-nowe-zycie-10080\/#Zycie_przed_wojna\" >\u017bycie przed wojn\u0105<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/jan-zachwatowicz-architekt-restaurator-ktory-dal-warszawie-nowe-zycie-10080\/#Dzialalnosc_w_okresie_II_wojny_swiatowej\" >Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w okresie II wojny \u015bwiatowej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/jan-zachwatowicz-architekt-restaurator-ktory-dal-warszawie-nowe-zycie-10080\/#Odbudowa_Warszawy\" >Odbudowa Warszawy<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/jan-zachwatowicz-architekt-restaurator-ktory-dal-warszawie-nowe-zycie-10080\/#Wspolczesne_uznanie_podejscia_Zachwatowicza\" >Wsp\u00f3\u0142czesne uznanie podej\u015bcia Zachwatowicza<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/jan-zachwatowicz-architekt-restaurator-ktory-dal-warszawie-nowe-zycie-10080\/#Ostatnie_lata_zycia\" >Ostatnie lata \u017cycia<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zycie_przed_wojna\"><\/span>\u017bycie przed wojn\u0105<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Jan Zachwatowicz urodzi\u0142 si\u0119 4 marca 1900 roku w Gatczynie (w\u00f3wczas gubernia petersburska) w rodzinie kolejarza z Wile\u0144szczyzny. W 1924 roku, po uko\u0144czeniu Petersburskiego Instytutu In\u017cynier\u00f3w Cywilnych, przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Warszawy, gdzie kontynuowa\u0142 nauk\u0119 na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej Zachwatowicz otrzyma\u0142 propozycj\u0119 pracy na tym samym wydziale, jednocze\u015bnie kontynuuj\u0105c studia, na co z rado\u015bci\u0105 przysta\u0142. Z czasem zacz\u0105\u0142 bada\u0107 wybitne zabytki architektury, w tym zamki Zamo\u015bcia, kt\u00f3re pos\u0142u\u017cy\u0142y mu p\u00f3\u017aniej jako temat pracy doktorskiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Zachwatowicz aktywnie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 nie tylko w badania zespo\u0142\u00f3w architektonicznych, ale tak\u017ce w ich renowacj\u0119. Po obronie pracy doktorskiej uzyska\u0142 stopie\u0144 doktora architektury, a nast\u0119pnie profesora Politechniki Warszawskiej.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dzialalnosc_w_okresie_II_wojny_swiatowej\"><\/span>Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w okresie II wojny \u015bwiatowej<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Gdy Warszawa znalaz\u0142a si\u0119 pod niemieck\u0105 okupacj\u0105, Zachwatowicz nie tylko potajemnie kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 dydaktyczn\u0105, ignoruj\u0105c zakazy okupant\u00f3w, ale tak\u017ce wchodzi\u0142 w sk\u0142ad okupacyjnego biura urbanistycznego. Pozwoli\u0142o to jemu i jego kolegom na ukrycie cennych archiw\u00f3w i negatyw\u00f3w inwentaryzacji zabytk\u00f3w \u2013 ponad 128 skrzy\u0144 uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107 i przetransportowa\u0107, w tym do jego w\u0142asnego mieszkania.<\/p>\n\n\n\n<p>Wraz z wybuchem II wojny \u015bwiatowej wyra\u017anie ujawni\u0142a si\u0119 jego odwaga i oddanie polskiej stolicy \u2013 we wrze\u015bniu 1939 roku bra\u0142 udzia\u0142 w dzia\u0142aniach wojennych i zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Walecznych, a podczas Powstania Warszawskiego Jan Zachwatowicz zorganizowa\u0142 operacj\u0119 ewakuacyjn\u0105 (\u201eakcj\u0119 prusk\u0105\u201d), wywo\u017c\u0105c dzie\u0142a sztuki i negatywy.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"772\" src=\"https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-10081\" srcset=\"https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image.png 800w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-300x290.png 300w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-768x741.png 768w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-696x672.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Odbudowa_Warszawy\"><\/span>Odbudowa Warszawy<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Po wyzwoleniu miasta w styczniu 1945 roku natychmiast utworzono Biuro Organizacji Odbudowy Warszawy, na kt\u00f3rego czele pocz\u0105tkowo stan\u0105\u0142 Zachwatowicz. Oficjalnie rozpocz\u0119\u0142o ono dzia\u0142alno\u015b\u0107 14 lutego 1945 roku. Nast\u0119pnie, po reformie, te uprawnienia przesz\u0142y do Biura Odbudowy Stolicy, gdzie Zachwatowicz obj\u0105\u0142 stanowisko generalnego konserwatora zabytk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Opracowa\u0142 <strong>radykalny program odbudowy Starego Miasta i Wawelu w oparciu o maksymaln\u0105 autentyczno\u015b\u0107<\/strong>, rekonstruuj\u0105c ka\u017cdy budynek na podstawie rysunk\u00f3w, szkic\u00f3w, akwarel, archiw\u00f3w i \u015bwiadectw naocznych \u015bwiadk\u00f3w. By\u0142 to swoisty protest przeciwko popularnemu w\u00f3wczas modelowemu, propagandowemu budownictwu. Cz\u0119\u015b\u0107 jego oponent\u00f3w, jak na przyk\u0142ad Roman Piotrowski, nalega\u0142a raczej na modernizacj\u0119; jednak dzi\u0119ki uporowi Zachwatowicza budynki zosta\u0142y odtworzone w pierwotnym kszta\u0142cie.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0141\u0105cznie Zachwatowicz wraz z zespo\u0142em konserwator\u00f3w przywr\u00f3ci\u0142 do \u017cycia takie wybitne budowle jak: Rynek Starego Miasta, Archikatedra \u015awi\u0119tego Jana, Zamek Kr\u00f3lewski oraz Pa\u0142ac Potockich.<\/p>\n\n\n\n<p>Co wi\u0119cej, aktywnie uczestniczy\u0142 w renowacji zabytk\u00f3w w Gda\u0144sku, Poznaniu, Wroc\u0142awiu, Gnie\u017anie, Malborku, Wi\u015blicy, Zamo\u015bciu oraz na Wo\u0142yniu \u2013 w tym w \u0141ucku (Zamek Lubarta) i R\u00f3wnem.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wspolczesne_uznanie_podejscia_Zachwatowicza\"><\/span>Wsp\u00f3\u0142czesne uznanie podej\u015bcia Zachwatowicza<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>W XXI wieku podej\u015bcie Jana Zachwatowicza do odbudowy Warszawy jest uznawane za jeden z najciekawszych przyk\u0142ad\u00f3w powojennej praktyki konserwatorskiej w Europie. Cho\u0107 w po\u0142owie XX wieku krytykowano go za d\u0105\u017cenie do odtworzenia przesz\u0142o\u015bci z ruin zamiast budowania czego\u015b nowego, teraz to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tej determinacji <strong>Stare Miasto w Warszawie sta\u0142o si\u0119 zjawiskiem unikalnym<\/strong> \u2013 faktycznie jest to najm\u0142odsze Stare Miasto na \u015bwiecie, poniewa\u017c zosta\u0142o niemal ca\u0142kowicie zbudowane od nowa po 1945 roku. Jednocze\u015bnie zosta\u0142o ono wpisane na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO nie jako przyk\u0142ad autentycznej zabudowy, lecz jako uznanie wysi\u0142k\u00f3w w\u0142o\u017conych w jej odtworzenie. Taka ocena potwierdza, \u017ce koncepcja Zachwatowicza to nie tylko kopiowanie, ale przemy\u015blana rekonstrukcja oparta na \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 sukcesem i perspektywiczn\u0105 wizj\u0105. Nie tylko przywr\u00f3ci\u0142a miastu jego architektoniczne oblicze, ale tak\u017ce sta\u0142a si\u0119 modelem dla wielu innych pr\u00f3b odbudowy zabytk\u00f3w w powojennej Europie. Wsp\u00f3\u0142czesna Warszawa to miasto, kt\u00f3re zdo\u0142a\u0142o podnie\u015b\u0107 si\u0119 z katastrofy, nie trac\u0105c swojej historii, i w znacznym stopniu jest to zas\u0142uga w\u0142a\u015bnie Zachwatowicza.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1200\" src=\"https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-10084\" srcset=\"https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-1.png 1600w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-1-300x225.png 300w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-1-768x576.png 768w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-1-1536x1152.png 1536w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-1-696x522.png 696w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/07\/image-1-1068x801.png 1068w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ostatnie_lata_zycia\"><\/span>Ostatnie lata \u017cycia<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Przez ca\u0142e \u017cycie Jan Zachwatowicz pozostawa\u0142 wierny przekonaniu, \u017ce zachowanie dziedzictwa architektonicznego to nie tylko sprawa specjalist\u00f3w, ale kwestia kultury w og\u00f3le. Jego podej\u015bcie ukszta\u0142towa\u0142o ca\u0142\u0105 szko\u0142\u0119 konserwacji, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142a naukow\u0105 precyzj\u0119 z szacunkiem dla kontekstu historycznego. Nawet po zako\u0144czeniu aktywnej dzia\u0142alno\u015bci, kontynuowa\u0142 doradzanie m\u0142odszym kolegom, przekazuj\u0105c swoje do\u015bwiadczenie nast\u0119pnym pokoleniom. W 1971 roku Zachwatowicz zosta\u0142 cz\u0142onkiem Polskiej Akademii Nauk, a ju\u017c w nast\u0119pnym roku \u2013 honorowym obywatelem Warszawy. Otrzyma\u0142 liczne odznaczenia pa\u0144stwowe, jednak w swoich publicznych wyst\u0105pieniach rzadko m\u00f3wi\u0142 o osobistych zas\u0142ugach \u2013 raczej o wa\u017cno\u015bci zbiorowej pami\u0119ci, kt\u00f3ra jest uciele\u015bniona poprzez architektur\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Jan Zachwatowicz zmar\u0142 18 sierpnia 1983 roku w Warszawie. Pochowano go na Cmentarzu Pow\u0105zkowskim obok innych wybitnych postaci polskiej nauki i kultury. I cho\u0107 nie wszystkie jego decyzje by\u0142y w swoim czasie jednoznacznie przyj\u0119te, dzi\u015b wydaj\u0105 si\u0119 dobrze uzasadnione i wyprzedzaj\u0105ce epok\u0119. Warszawa, kt\u00f3ra zosta\u0142a niemal zr\u00f3wnana z ziemi\u0105, w ko\u0144cu odzyska\u0142a swoje w\u0142asne oblicze. W tym tkwi g\u0142\u00f3wne dziedzictwo Jana Zachwatowicza.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jednym z najwybitniejszych architekt\u00f3w, kt\u00f3rzy zapisali si\u0119 w historii Polski, jest Jan Zachwatowicz. Nie by\u0142 on jedynie wybitnym architektem i wyk\u0142adowc\u0105, ale sta\u0142 si\u0119 symbolem narodowej odbudowy i powrotu do dziedzictwa kulturowego po koszmarach wojny. Jego koncepcje autentycznej rekonstrukcji zabytk\u00f3w inspiruj\u0105 restaurator\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie do dzi\u015b. Warszawa, niczym \u017cywe muzeum, sta\u0142a si\u0119 jego najwi\u0119kszym [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":445,"featured_media":10043,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1169],"tags":[5825,5821,2498,5818,5824,5830,5819,5822,5827,5829,5820,5826,5823,5828],"moimportance":[81],"motype":[1159],"moformat":[3789],"class_list":{"0":"post-10080","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-jobs","9":"tag-dziedzictwo-kulturowe","10":"tag-historia-warszawy","11":"tag-jan-zachwatowicz","12":"tag-konserwator-zabytkow","13":"tag-ochrona-zabytkow","14":"tag-odbudowa-warszawy","15":"tag-polska-architektura","16":"tag-powojenna-renowacja","17":"tag-rynek-starego-miasta","18":"tag-stare-miasto-warszawa","19":"tag-unesco-warszawa","20":"tag-wawel","21":"tag-zamek-krolewski","22":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori","23":"motype-eternal","24":"moformat-3789"},"modified_by":"Iryna Semerenko","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10080","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/445"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10080"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10080\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10087,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10080\/revisions\/10087"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10080"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=10080"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=10080"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=10080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}