{"id":9251,"date":"2025-01-29T18:27:46","date_gmt":"2025-01-29T17:27:46","guid":{"rendered":"https:\/\/warsaw1.one\/?p=9251"},"modified":"2025-02-20T23:57:15","modified_gmt":"2025-02-20T22:57:15","slug":"tworca-teorii-kontinuow-malo-znany-matematyk-janiszewski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/tworca-teorii-kontinuow-malo-znany-matematyk-janiszewski-9251\/","title":{"rendered":"Tw\u00f3rca teorii kontinu\u00f3w: ma\u0142o znany matematyk Janiszewski"},"content":{"rendered":"\n<p>Zygmunt Janiszewski jest tw\u00f3rc\u0105 teorii kontinu\u00f3w, kt\u00f3ry zdaniem polskiego matematyka Steinhausa jest niezas\u0142u\u017cenie ma\u0142o znany. Naukowiec po\u0142o\u017cy\u0142 podwaliny pod topologi\u0119 i przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania polskiej szko\u0142y matematycznej. Wni\u00f3s\u0142 r\u00f3wnie\u017c istotny wk\u0142ad w rozw\u00f3j lwowskiej szko\u0142y matematycznej. Nawet wp\u0142ywowi i renomowani naukowcy podziwiali talent i odkrycia m\u0142odego Janiszewskiego, pisze strona <a href=\"http:\/\/warsaw1.one\" data-type=\"link\" data-id=\"warsaw1.one\">warsaw1.one<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2e061774d8c\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2e061774d8c\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/tworca-teorii-kontinuow-malo-znany-matematyk-janiszewski-9251\/#Pragnienie_wiedzy\" >Pragnienie wiedzy<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/tworca-teorii-kontinuow-malo-znany-matematyk-janiszewski-9251\/#Dzialalnosc_naukowa_i_dydaktyczna\" >Dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowa i dydaktyczna<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/tworca-teorii-kontinuow-malo-znany-matematyk-janiszewski-9251\/#Udzial_w_I_wojnie_swiatowej\" >Udzia\u0142 w I wojnie \u015bwiatowej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/eternal\/tworca-teorii-kontinuow-malo-znany-matematyk-janiszewski-9251\/#Ostatnie_lata_zycia\" >Ostatnie lata \u017cycia<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pragnienie_wiedzy\"><\/span>Pragnienie wiedzy<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Janiszewski urodzi\u0142 si\u0119 w Warszawie 12 lipca 1888 roku. Jego matka Julia Szulc-Cholnicka pochodzi\u0142a z rodziny kupieckiej. Ojciec Zygmunta, Czes\u0142aw Janiszewski, by\u0142 prawnikiem.<\/p>\n\n\n\n<p>Pragnienie wiedzy by\u0142o si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 w \u017cyciu Zygmunta Janiszewskiego. Od najm\u0142odszych lat przejawia\u0142 zainteresowanie skomplikowanymi i nieznanymi zagadnieniami. Po nauce w I Szkole Realnej we Lwowie, kt\u00f3r\u0105 uko\u0144czy\u0142 w 1907 r., stara\u0142 si\u0119 zdobywa\u0107 wiedz\u0119 na czo\u0142owych uniwersytetach Europy. Tam ucz\u0119szcza\u0142 na wyk\u0142ady najwybitniejszych matematyk\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Borela;<\/li>\n\n\n\n<li>Hilberta;<\/li>\n\n\n\n<li>Landaua;<\/li>\n\n\n\n<li>Minkowskiego;<\/li>\n\n\n\n<li>Adamara i innych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>W czerwcu 1911 roku Janiszewski obroni\u0142 na Sorbonie prac\u0119 doktorsk\u0105 \u201eO kontinuach nieprzywiedlnych mi\u0119dzy dwoma punktami\u201d. Polski matematyk przedstawi\u0142 w niej nowe wyniki z zakresu topologii oraz w\u0142asne podej\u015bcie do analizy problem\u00f3w matematycznych. Henri Poincar\u00e9, kt\u00f3ry wraz z Emilem Borelem i Henri Lebesgue&#8217;em przyjmowa\u0142 egzamin, d\u0142ugo dyskutowa\u0142 z Janiszewskim o tym, jak jego pomys\u0142y mog\u0105 zmieni\u0107 lub rozszerzy\u0107 istniej\u0105ce teorie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dzialalnosc_naukowa_i_dydaktyczna\"><\/span>Dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowa i dydaktyczna<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Janiszewski bra\u0142 udzia\u0142 w XI Zje\u017adzie Lekarzy i Przyrodnik\u00f3w w Krakowie. Polski uczony spotka\u0142 si\u0119 tam ze s\u0142ynnymi profesorami Uniwersytetu Lwowskiego, matematykami J\u00f3zefem Puzyn\u0105 i Wac\u0142awem Sierpi\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n<p>W latach 1911-1912 Janiszewski wyk\u0142ada\u0142 na Wy\u017cszych Kursach Naukowych w rodzinnym mie\u015bcie. Prowadzi\u0142 wyk\u0142ady z topologii.<\/p>\n\n\n\n<p>Na Mi\u0119dzynarodowym Kongresie Matematycznym, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 po raz pi\u0105ty w 1912 roku, Janiszewski przedstawi\u0142 raport \u201eO poj\u0119ciach linii i powierzchni\u201d, w kt\u00f3rym zaproponowa\u0142 konstrukcj\u0119 krzywej bez \u0142uku. Badania te sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 dalszych prac jego ucznia Bronis\u0142awa Knastera.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1913 roku warszawski uczony przedstawi\u0142 na Uniwersytecie Lwowskim prac\u0119 \u201eO rozcinaniu p\u0142aszczyzny przez kontinua\u201d. By\u0142a ona pocz\u0105tkiem nowych bada\u0144 w topologii. W tym samym roku Janiszewski uzyska\u0142 prawo wyk\u0142adania na Uniwersytecie Lwowskim jako docent prywatny.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Udzial_w_I_wojnie_swiatowej\"><\/span>Udzia\u0142 w I wojnie \u015bwiatowej<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Po wybuchu I wojny \u015bwiatowej Zygmunt Janiszewski wst\u0105pi\u0142 do Legion\u00f3w Polskich. Bra\u0142 udzia\u0142 w operacji karpackiej w latach 1914-1915. Walczy\u0142 pod Nadw\u00f3rn\u0105, Bohorodczanami, na Bukowinie.<\/p>\n\n\n\n<p>Mimo prowadzonych walk Janiszewski nie zrezygnowa\u0142 ze swojej dzia\u0142alno\u015bci naukowej. Wraz z innymi naukowcami pracowa\u0142 nad rozwojem polskiej matematyki, co przyczyni\u0142o si\u0119 do powstania Warszawskiej Szko\u0142y Matematycznej.<\/p>\n\n\n\n<p>Zygmunt Janiszewski przez pewien czas s\u0142u\u017cy\u0142 we Lwowie. W tym okresie w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci prowadzi\u0142 wyk\u0142ady na Uniwersytecie Lwowskim. W 1916 r. polski matematyk opublikowa\u0142 prac\u0119 habilitacyjn\u0105 zatytu\u0142owan\u0105 \u201eO realizmie i idealizmie w matematyce\u201d. Zaj\u0105\u0142 si\u0119 w niej filozoficznymi aspektami matematyki, w szczeg\u00f3lno\u015bci zagadnieniami zwi\u0105zanymi z paradoksami teorii kontinu\u00f3w. Praca mia\u0142a na celu filozoficzne zrozumienie rozwoju matematyki.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy Janiszewski odm\u00f3wi\u0142 z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi na wierno\u015b\u0107 w\u0142adzom austriackim, postanowi\u0142 ukry\u0107 si\u0119 pod innym nazwiskiem. Jednocze\u015bnie naukowiec kontynuowa\u0142 pisanie artyku\u0142\u00f3w do samokszta\u0142cenia i dla tych, kt\u00f3rzy chcieli kontynuowa\u0107 nauk\u0119 nawet podczas wojny.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"949\" src=\"https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-7.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9252\" srcset=\"https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-7.png 800w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-7-253x300.png 253w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-7-768x911.png 768w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-7-696x826.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ostatnie_lata_zycia\"><\/span>Ostatnie lata \u017cycia<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Zygmunt Janiszewski pragn\u0105\u0142 zosta\u0107 innowatorem w matematyce, dlatego skoncentrowa\u0142 si\u0119 na stosunkowo nowej i mniej zbadanej w\u00f3wczas dyscyplinie &#8211; teorii mnogo\u015bci. Pozwoli\u0142o mu to pracowa\u0107 w dziedzinie, kt\u00f3ra dopiero zaczyna\u0142a si\u0119 rozwija\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Janiszewski doszed\u0142 do wniosku, \u017ce dla rozwoju teorii mnogo\u015bci, a tak\u017ce dla popularyzacji bada\u0144 w tej dziedzinie, potrzebne jest specjalistyczne czasopismo naukowe po\u015bwi\u0119cone wy\u0142\u0105cznie tej dyscyplinie matematycznej. By\u0142 to \u015bmia\u0142y pomys\u0142, kt\u00f3ry zaskoczy\u0142 matematyk\u00f3w. Niekt\u00f3rzy znani naukowcy w\u0105tpili w realno\u015b\u0107 takiego podej\u015bcia. Czas pokaza\u0142 jednak, \u017ce pomys\u0142 Janiszewskiego okaza\u0142 si\u0119 trafny.<\/p>\n\n\n\n<p>Nowe czasopismo nosi\u0142o nazw\u0119 \u201eFundamenta Mathematicae\u201d i sta\u0142o si\u0119 pierwsz\u0105 na \u015bwiecie publikacj\u0105 prac z zakresu teorii mnogo\u015bci i logiki matematycznej. Publikowali w nim wybitni matematycy z ca\u0142ego \u015bwiata, co czyni\u0142o je presti\u017cowym i odnosz\u0105cym sukcesy czasopismem. Niestety, Janiszewski zd\u0105\u017cy\u0142 jedynie wyda\u0107 pierwszy tom, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w 1920 roku.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1919 roku Zygmunt Janiszewski zachorowa\u0142 na hiszpa\u0144sk\u0105 gryp\u0119. Polski matematyk leczy\u0142 si\u0119 we W\u0142oszech. Ferie zimowe postanowi\u0142 sp\u0119dzi\u0107 we Lwowie. Chcia\u0142 zobaczy\u0107 si\u0119 z krewnymi i ukochan\u0105 Janin\u0105 Kelles-Kraus. Poci\u0105g parowy, kt\u00f3rym podr\u00f3\u017cowa\u0142 Janiszewski, zepsu\u0142 si\u0119. W wagonie przez d\u0142ugi czas by\u0142o zimno. Janiszewski przezi\u0119bi\u0142 si\u0119. Zaostrzenie wcze\u015bniejszej choroby spowodowa\u0142o zapalenie p\u0142uc, z kt\u00f3rego polski matematyk nie zdo\u0142a\u0142 si\u0119 wyleczy\u0107. Zmar\u0142 3 stycznia 1920 roku.<\/p>\n\n\n\n<p>Janiszewski zosta\u0142 pochowany we Lwowie na Cmentarzu \u0141yczakowskim. Przez d\u0142ugi czas miejsce poch\u00f3wku uwa\u017cano za zaginione, ale w 2020 roku odnaleziono nagrobek.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1070\" height=\"800\" src=\"https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-8.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9255\" srcset=\"https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-8.png 1070w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-8-300x224.png 300w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-8-768x574.png 768w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-8-696x520.png 696w, https:\/\/cdn.warsaw1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/32\/2025\/02\/image-8-1068x799.png 1068w\" sizes=\"auto, (max-width: 1070px) 100vw, 1070px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Zygmunt Janiszewski prze\u017cy\u0142 kr\u00f3tkie \u017cycie, ale zd\u0105\u017cy\u0142 wnie\u015b\u0107 znacz\u0105cy wk\u0142ad w rozw\u00f3j nauki. Jego prace i idee da\u0142y pocz\u0105tek ca\u0142ej plejadzie wybitnych naukowc\u00f3w i wa\u017cnych odkry\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zygmunt Janiszewski jest tw\u00f3rc\u0105 teorii kontinu\u00f3w, kt\u00f3ry zdaniem polskiego matematyka Steinhausa jest niezas\u0142u\u017cenie ma\u0142o znany. Naukowiec po\u0142o\u017cy\u0142 podwaliny pod topologi\u0119 i przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania polskiej szko\u0142y matematycznej. Wni\u00f3s\u0142 r\u00f3wnie\u017c istotny wk\u0142ad w rozw\u00f3j lwowskiej szko\u0142y matematycznej. Nawet wp\u0142ywowi i renomowani naukowcy podziwiali talent i odkrycia m\u0142odego Janiszewskiego, pisze strona warsaw1.one. Pragnienie wiedzy Janiszewski urodzi\u0142 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":311,"featured_media":9000,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1167],"tags":[4981,4983,4980,4987,4975,4982,4974,2515,4979,4977,4978,4984,4986,4985,4976],"moimportance":[81],"motype":[1159],"moformat":[3789],"class_list":{"0":"post-9251","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-education","8":"tag-fundamenta-mathematicae-3","9":"tag-henri-poincare","10":"tag-historia-matematyki","11":"tag-logika-matematyczna","12":"tag-lwowska-szkola-matematyczna","13":"tag-matematyka-xx-wieku","14":"tag-polscy-matematycy","15":"tag-polscy-naukowcy","16":"tag-polska-szkola-matematyczna","17":"tag-sorbona","18":"tag-teoria-kontinuow","19":"tag-teoria-mnogosci","20":"tag-topologia","21":"tag-uniwersytet-lwowski","22":"tag-zygmunt-janiszewski","23":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori","24":"motype-eternal","25":"moformat-3789"},"modified_by":"Iryna Semerenko","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/311"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9251"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9258,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9251\/revisions\/9258"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9000"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9251"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=9251"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=9251"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsaw1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=9251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}