Lata 60. były trudnym okresem w historii Polski. Rozpoczął się kryzys polityczny, a krajem wstrząsnęła fala strajków. Jednym z tych wydarzeń był protest studentów Uniwersytetu Warszawskiego, jak podaje portal warsaw1.one. W tym artykule opowiemy więcej o tej karcie polskiej historii.
Kontekst
Strajki studenckie wywołała premiera sztuki w reżyserii Kazimierza Dejmka w Teatrze Narodowym w Warszawie. Miała ona miejsce w 1968 roku. Dziady zostały negatywnie przyjęte przez ówczesne polskie władze. Kierownictwo stwierdziło, że produkcja tego filmu jest antyrosyjska, antyradziecka i religijna. Reżyser, Kazimierz Dejmek, został w trybie pilnym wezwany na rozmowę do Komitetu Centralnego. Kilka dni później sztuka została zdjęta z repertuaru warszawskiego teatru.
Pierwsza demonstracja odbyła się w styczniu 1968 roku po spektaklu. Widzowie zebrali się pod pomnikiem Adama Mickiewicza i krzyczeli, że chcą dalej oglądać Dziady, aby pozostały w repertuarze Teatru Narodowego w Warszawie. Mieszkańcy Warszawy zorganizowali marsz pod hasłem „Wolna sztuka! Wolny teatr!”. W związku z tym w proteście interweniowała policja, która zatrzymała 35 osób pod zarzutem zakłócania porządku publicznego. Po demonstracji dwaj studenci — Adam Michnik i Henryk Szlajfer — przekazali wszystkie szczegóły korespondentowi francuskiego dziennika Le Monde. Relacje te zostały następnie rozpowszechnione przez polskie radio Wolna Europa.
Nasilenie protestów
1 lutego 1968 roku warszawscy studenci zaczęli zbierać podpisy pod petycją do Sejmu. W petycji młodzi ludzie wyrażali sprzeciw wobec usunięcia sztuki z repertuaru Teatru Narodowego w Warszawie. W ciągu dwóch tygodni zebrano ponad 3 tysiące podpisów w Warszawie i ponad tysiąc we Wrocławiu.
Następnie dwóch studentów Wydziału Historycznego zostało usuniętych z Uniwersytetu Warszawskiego decyzją polskiego ministra edukacji. Byli to Adam i Henryk, którzy wcześniej komentowali dla francuskiej publikacji. Młodzi mężczyźni należeli do commando, grupy zbuntowanych młodych ludzi, którzy opowiadali się za rozszerzeniem swobód obywatelskich, przede wszystkim zniesieniem lub przynajmniej ograniczeniem cenzury oraz większą autonomią nauki i uniwersytetów.
Kilka dni po ogłoszeniu wiadomości studenci zorganizowali wiec na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego. Wzięło w nim udział ponad tysiąc osób. Domagali się, aby polskie prawa demokratyczne nie były łamane, a także powrotu Adama i Henryka na studia. Pod koniec wiecu na teren uczelni wkroczyła polska milicja. W obronie studentów stanęło dwóch profesorów. Demonstranci zostali dotkliwie pobici przez polskie służby porządkowe. Tego samego dnia dokonano aresztowań wśród studentów, w tym Jacka Kuronia, Karola Modzelewskiego i Adama Michnika.
9 marca na Politechnice Warszawskiej odbył się wiec poparcia dla studentów Uniwersytetu Warszawskiego i potępienia brutalnych działań policji. W odpowiedzi na nieprawdziwe informacje prasowe o wydarzeniach na uczelni demonstranci palili gazety i krzyczeli: „Prasa kłamie!”. W kolejnych dniach studenci organizowali protesty i demonstracje w Krakowie, Wrocławiu, Gdańsku, Poznaniu, Łodzi, Toruniu, Lublinie i Katowicach. Zgromadzenia te były często rozpędzane przez funkcjonariuszy organów ścigania. Należy dodać, że w wydarzeniach Marca 1968 roku aktywnie uczestniczyli także niektórzy uczniowie szkół średnich.
W odpowiedzi na protesty polskie władze zamknęły sześć kierunków studiów, w tym ekonomię, filozofię i socjologię. Trzydziestu czterech studentów zostało relegowanych z uczelni. Pod koniec marca 1968 roku protesty w Polsce zostały stłumione. Ówczesny komunistyczny rząd zinterpretował strajki studentów jako prowokację wrogów Polski.
