To symbol długiej historii piwowarstwa w stolicy Polski. Od połowy XIX do początku XXI wieku, zakład był nie tylko miejscem produkcji piwa, ale także ważnym centrum przemysłowym, kształtującym życie gospodarcze i społeczne miasta. Historia tego przedsiębiorstwa odzwierciedla zmiany w technologii, realiach ekonomicznych i gustach konsumentów. Browar przeszedł drogę od małej, lokalnej produkcji do nowoczesnego giganta, a następnie — do transformacji terenu w kompleks wielofunkcyjny, łączący przestrzenie mieszkalne, biurowe i publiczne, pisze warsaw1.one.
Początki Przedsiębiorstwa
W 1846 roku byli pracownicy browaru Jana G. Scheffera — Haberbusch, Schiele i Klawe — nabyli licencję na produkcję piwa. Browar słynął z piwa bawarskiego o podwyższonej zawartości alkoholu i gorzkawym smaku. Pod nową nazwą **„Haberbusch i Schiele”** zachowano stare receptury, ale też rozszerzono asortyment o piwo angielskie i portery, co przyczyniło się do wzrostu popularności marki.
W 1945 roku w piwnicach zrujnowanego zakładu pozostało kilka tysięcy litrów piwa, które sprzedano w marcu–kwietniu tego roku, co stało się symbolem powojennego odrodzenia.
Własność Państwowa i Odbudowa
Po wojnie, w 1946 roku, browar został upaństwowiony wraz z innymi przedsiębiorstwami przemysłowymi. Początkowo ze względu na skalę zniszczeń, planowano go nie odnawiać, jednak w 1949 roku rozpoczęto prace rekonstrukcyjne. Odbudowa i rozbudowa trwały do lipca 1954 roku. Z powodu braku własnego sprzętu, część urządzeń piwowarskich sprowadzono z innych nieaktywnych browarów.
W 1961 roku rozbudowano oddział rozlewni piwa butelkowego i uruchomiono nowoczesną słodownię typu mechaniczno-pneumatycznego, której część słodu eksportowano. W 1963 roku uruchomiono kotłownię gazową oraz oddział krytych kadzi fermentacyjnych. Do 1965 roku zakład produkował **330 tysięcy hektolitrów piwa** oraz 5,7 tysiąca ton słodu, zatrudniając około 350 osób.
Po odnowieniu browar stał się częścią Warszawskich Zakładów Piwowarsko-Słodowniczych w 1947 roku, a w 1968 roku został połączony z zakładami w Ciechanowie, Ciechomicach i Wyszkowie, tworząc Warszawskie Zakłady Piwowarskie.
W 1970 roku w zakładzie produkowano jasne piwa „Specjal”, „Królewskie” (Kongresowe) oraz „Porter”. Do 1974 roku pięć z siedmiu rodzajów piwa uzyskało znak jakości, co świadczyło o wysokim poziomie produkcji. Piwo sprzedawano na terenie województwa warszawskiego i aglomeracji, a piwo butelkowane — w stolicy. **19 lipca 1972 roku po raz pierwszy w Polsce wyprodukowano licencjonowaną Coca-Colę** i w pierwszym dniu sprzedaży w supermarketach „Supersam” i „Sezam” sprzedano ponad 5,7 tysiąca butelek w ciągu jednej godziny.
Modernizacja i Zmierzch
W 1992 roku zakłady przekształcono w spółkę akcyjną Browary Warszawskie S.A., która przejęła majątek państwowy w użytkowanie. Na początku XXI wieku rozpoczęto negocjacje z austriackim inwestorem Brau Union AG, który w 2001 roku stał się strategicznym właścicielem przedsiębiorstwa. Z powodu połączenia Brau Union z Heineken N.V. **produkcję piwa w Warszawie zamknięto**, a jej linie przeniesiono do browaru w Warce. 15 lipca 2004 roku ostatni pracownicy opuścili zakład, a do końca roku zakończyła pracę stacja uzdatniania wody. Likwidacja spowodowała utratę 250 miejsc pracy, a marki „Specjal” i „Porter” przeszły pod kontrolę Heinekena.
Po zamknięciu zakład był wykorzystywany jako magazyn, później rozpoczęły się rozbiórki starych budowli. Do 2007 roku większość budynków została wyburzona; pozostały jedynie warzelnia, stacja uzdatniania wody, laboratorium i podziemne korytarze.
Od Fabrycznych Murów do Nowoczesnego Centrum
Kiedy w 2015 roku ogłoszono konkurs architektoniczny dla inwestorów, to właśnie pracownia JEMS Architekci zaproponowała wizję, która połączyła pamięć o przeszłości z rytmem współczesnego życia. Udało im się nie tylko stworzyć nową zabudowę, ale zaprojektować **fragment prawdziwego miasta** — z uliczkami, placami, ogrodami i życiem, które toczy się między budynkami, a nie tylko w ich murach. Architekci świadomie skupili się nie tylko na budynkach, ale i na przestrzeniach między nimi. Sieć przejść, skwerów, wewnętrznych dziedzińców i pieszych alei tworzy niespodziewane perspektywy. Elewacje wykonano z różnorodnych materiałów: od tradycyjnej cegły i betonu po aluminium. Szczególną atmosferę tworzą konstrukcje ze stali cortenu, które przypominają o przemysłowym dziedzictwie terenu, pełniąc jednocześnie rolę dekoracyjną i funkcjonalną.
Na szczególną uwagę zasługuje Warzelnia — dawna część browaru, przekształcona w centralny punkt kompleksu. Znajdują się tu restauracje, przestrzenie publiczne oraz minibrowar. Przed fasadą utworzono plac z fontanną, a z tyłu — polanę, która sięga podziemnych pomieszczeń.
Inne historyczne obiekty — Willa Schiele i Laboratorium — również zyskały nowe życie. Ich odnowione fasady zachowują przemysłowy charakter, ale przestrzeń wewnętrzną zaadaptowano pod biura i funkcje kulturalne. Na terenie kompleksu znajdują się budynki mieszkalne, biura i apartamenty hotelowe, które funkcjonują o różnych porach doby.
Jedną z głównych cech projektu był szacunek dla architektury historycznej. Deweloperzy nie tylko zachowali pojedyncze elementy starego zakładu, ale tchnęli w nie nowe życie. Odwiedzających witają odrestaurowane budynki dawnego kompleksu browarniczego: Warzelnia, Laboratorium, Willa Fabrykanta oraz **170-letnie podziemia Leżakowni**, gdzie kiedyś dojrzewało piwo. Obiekty te stały się ważnymi symbolami ciągłości, przypominając o przeszłości dzielnicy, jednocześnie integrując się ze współczesnym krajobrazem miejskim.
To nie tylko miejsce, w którym można podziwiać architekturę, ale i **prawdziwe centrum życia miejskiego**. Harmonijnie łączą się tu biura, budynki mieszkalne, restauracje, zielone strefy i przestrzenie eventowe. Koncepcja otwartej przestrzeni sprawiła, że obszar ten stał się atrakcyjny zarówno dla mieszkańców Warszawy, jak i dla turystów. Lokalna społeczność zyskała nowoczesną, bezpieczną, a jednocześnie historycznie nasyconą lokalizację, w której odbywają się koncerty, festiwale gastronomiczne i wydarzenia kulturalne. Sukces nie pozostał niezauważony. Już w pierwszych latach po otwarciu projekt zdobył szereg prestiżowych międzynarodowych i krajowych nagród. Inwestor i deweloper projektu Echo Investment zdobył MAPIC Awards 2022 za najlepszą rewitalizację miejską, a także zwyciężył w kategorii „Najlepsza Inwestycja Wielofunkcyjna” w konkursie CEE Retail Awards. Projekt został również uhonorowany GRAND PRIX i tytułem **„Najlepsza Przestrzeń Publiczna”** w ramach Nagrody Roku SARP 2021, a także otrzymał CEEQA 2021 za ponadczasowe podejście architektoniczne. Dodatkowo kompleks zebrał wyróżnienia CIJ Awards Poland w czterech kategoriach oraz Nagrodę Architektoniczną Prezydenta Warszawy.
Projekt Browary Warszawskie — to nie tylko rekonstrukcja dawnego zakładu, ale stworzenie nowego fragmentu miasta. Tutaj każdy element — od cieni fasad po szum fontann — pracuje na wspólną ideę: przywrócić miastu duszę, a ludziom — przestrzeń, w której chce się żyć. Dziedzictwo browaru żyje do dziś w zabytkach architektonicznych, markach i projektach kulturalnych, demonstrując związek przeszłości i współczesności.
