W samym sercu warszawskiej Woli znajduje się miejsce, które łączy w sobie ślady dawnej przeszłości przemysłowej i współczesny, kreatywny puls stolicy Polski. To Fabryka Norblina (Norblin Factory) — dawny kompleks metalurgiczny, który przeszedł długą drogę od warsztatu wyrobów z brązu do przestrzeni kulturalno-biznesowej, jak pisze warsaw1.one. Jego historia to nie tylko kronika przedsiębiorstwa, ale też odzwierciedlenie zmian w przemyśle, architekturze, w społecznym wykorzystaniu przestrzeni miejskiej, a także w kulturowym wymiarze Warszawy.
Przemysłowy Rozkwit
Historia Fabryki Norblina sięga 1809 roku, kiedy to rzeźbiarz Wincenty Norblin założył na Starym Mieście w Warszawie warsztat produkcji brązu. Początkowo firma specjalizowała się w wyrobach z brązu: ozdobach, dekoracjach, elementach wykończenia wnętrz, wyrobach sakralnych i zegarach.
Po śmierci Wincentego biznes przeszedł na jego syna, Ludwika Norblina, który w 1865 roku nawiązał współpracę ze złotnikiem Teodorem Wernerem. Razem rozszerzyli możliwości produkcyjne. W 1893 roku firma Norblin & Partners nabyła fabrykę Braci Buch (Brothers Buch) i oficjalnie połączyła ją z Wernerem, tworząc „Norblin, Bracia Buch i T. Werner”. Przed I wojną światową fabryka wytwarzała nie tylko wyroby dekoracyjne i kuchenne, ale również rury, drut i blachy — czyli produkty metalurgiczne cieszące się popytem zarówno w Polsce, jak i za granicą. Do 1927 roku przedsiębiorstwo zatrudniało już ponad 1800 pracowników i prowadziło dużą produkcję.
Pierwsza wojna światowa przyniosła ogromne straty: część zakładu ewakuowano do Rosji, a pozostałości, których nie udało się wywieźć ani zabezpieczyć, zostały rozgrabione. Po wojnie przedsiębiorstwo wznowiło działalność, odzyskując status ważnego producenta. Jednak Druga wojna światowa ponownie zadała cios: fabryka została uszkodzona w 1939 i 1944 roku podczas działań bojowych i bombardowań. Po wojnie zakład upaństwowiono i przemianowano na Walcownię Metali „Warszawa”. Przez kolejne dziesięciolecia działał w profilu metalurgicznym, ale w starych pomieszczeniach produkcja z czasem stawała się mniej efektywna, a część budynków niszczała. W 1982 roku wyposażenie przeniesiono do dzielnicy Bielany.
Odrodzenie
Po opuszczeniu historycznych budynków przez produkcję, kompleks stopniowo popadał w ruinę. Niektóre obiekty wykorzystywane były przez muzeum techniki, inne jako powierzchnie pomocnicze, częściowo puste magazyny czy biura, ale wiele maszyn i urządzeń produkcyjnych stało bezużytecznie lub zostało wywiezionych.
W 2008 roku grunt, na którym znajdował się kompleks, nabyła firma Capital Park Group. Rozpoczął się projekt rewitalizacji (odnowy), zakładający zachowanie historycznych budynków, przystosowanie ich do współczesnego użytku oraz integrację z nowymi elementami architektonicznymi. Projekt odnowy trwał kilka lat. Oficjalnie kompleks uzyskał pozwolenie na użytkowanie pod koniec sierpnia 2021 roku. Prace renowacyjne obejmowały zachowanie dziesięciu historycznych budynków, odrestaurowanie około 50 maszyn i urządzeń, z których wiele jest eksponatami muzealnymi. Powierzchnia użytkowa przekracza 65 000 metrów kwadratowych, z czego około 41 000 metrów kwadratowych to powierzchnie biurowe klasy A+, a reszta to restauracje, przestrzenie kulturalne, sklepy i strefa gastronomiczna.
Przestrzeń Muzealna
Norblin Factory Museum jest sercem kompleksu. Można tu zobaczyć około 10 historycznych budynków, ponad 50 maszyn i urządzeń, które świadczą o działalności produkcyjnej i dziedzictwie kulturowym i przemysłowym fabryki „Norblin, Bracia Buch i T. Werner”. Ekspozycja stała podzielona jest na trasy tematyczne: „Budynki i Architektura”, „Maszyny i Urządzenia”, „Produkty”, „Ludzie”. Dostępna jest też „skrócona” wersja trasy — przegląd kluczowych obiektów, dla tych, którzy mają mniej czasu. Ważnym przykładem wystawy jest „Then / Now” (lub „Było / Jest”) — projekt fotograficzny, który porównuje stan fabryki w 2012 roku z odrestaurowanymi pomieszczeniami w 2025 roku.
Art Box Experience to multimedialna, multisensoryczna wystawa, która przenosi widza do międzywojennej Warszawy poprzez archiwalne zdjęcia, filmy, dźwięki miasta z tamtego okresu, starannie odtworzone historyczne momenty i elementy kultury. To show łączy materiały historyczne z nowoczesnymi technologiami, instalacjami ekranowymi, dźwiękiem, atmosferą odtworzenia czasu.
Noc Muzeów — wydarzenie, które co roku włącza Fabrykę Norblina w kulturalną mapę Warszawy. Obejmuje wieczorne wycieczki, wystawy, porównawcze ekspozycje fotograficzne („Then / Now”), spacery po terenie fabryki, pokazy filmów o jej historii. Organizowane są także bezpłatne atrakcje, warsztaty dla dzieci (pokazy naukowe, eksperymenty, zajęcia twórcze), animacje, konkursy i imprezy o charakterze rodzinnym. Często w weekendy odbywają się bezpłatne zajęcia taneczne lub otwarte imprezy, nierzadko w ciągu dnia. To jedna z form spędzania wolnego czasu, która gromadzi ludzi w różnym wieku.
Miejsce na Wydarzenia
Perłą przestrzeni jest Event Hall — hala o powierzchni około 700 metrów kwadratowych, utrzymana w stylu industrialnym, zdolna pomieścić do 500 gości w różnych formatach: teatralnym, bankietowym, koktajlowym. Hol można podzielić na dwie niezależne sale (dzięki dźwiękoszczelnym przegrodom) — pozwala to na jednoczesną organizację dwóch różnych wydarzeń lub transformację przestrzeni w zależności od formatu.
Splots Fair #1 — to targi designu, rękodzieła, vintage i sztuki na terenie Fabryki Norblina. To szansa dla małych marek, artystów i projektantów na zaprezentowanie swoich prac, a dla publiczności — na zakup unikatowych przedmiotów i poznanie lokalnej społeczności twórczej.
Dla dzieci i rodzin muzeum organizuje ścieżki edukacyjne, tematyczne wycieczki z przewodnikiem i audioprzewodnikiem. Dostępne są wycieczki w historycznych kostiumach. W muzeum często wykorzystywane są środki cyfrowe, aplikacje i interaktywne panele dla lepszego zrozumienia historii i procesów produkcyjnych.
Wśród kluczowych składników nowej funkcjonalności Fabryki Norblina znajdują się:
- KinoGram — kino z kilkoma salami (7 sal) i łączną liczbą miejsc około 525;
- Bio Bazar — targ ekologiczny z certyfikowanymi produktami; odrodzenie miejsca, w którym wcześniej mogły znajdować się części produkcyjne;
- Food Town — strefa z dużą liczbą restauracji (do 23 konceptów), zlokalizowana w pięciu historycznych halach;
- Muzeum Fabryki Norblina — ekspozycja w kilku budynkach, z maszynami, sprzętem produkcyjnym, posrebrzanymi wyrobami i historycznymi artefaktami.
Takie podejście pozwoliło połączyć autentyczność i historię przemysłową z nowymi funkcjami: biurami, kulturą, wydarzeniami publicznymi i rozrywką. Stworzyło to przestrzeń z wyjątkową atmosferą przeszłości, ale ze wszystkimi zaletami nowoczesnego miasta.
Historia Fabryki Norblina to nie tylko historia jednego zakładu, lecz odzwierciedlenie zmian, jakie zaszły w Warszawie: od warsztatu rzemieślniczego do dużego przedsiębiorstwa przemysłowego, od zniszczeń i nacjonalizacji do upadku, a wreszcie do odrodzenia. Fabryka Norblina służy teraz jako przykład tego, jak można zachować dziedzictwo przemysłowe, zintegrować je ze współczesnym życiem miejskim, nadając nowe znaczenie starym murom i maszynom. To przestrzeń, gdzie przeszłość styka się z przyszłością i gdzie każdy metr kwadratowy ma swoją historię.
