W 1999 roku polski system edukacji przystąpił do Procesu Bolońskiego, a w 2004 roku do Procesu Bruggijsko-Kopenhaskiego. Kroki te były początkiem realizacji na szczeblu państwowym strategicznych celów ogólnoeuropejskiej polityki rozwoju edukacji na wszystkich poziomach – pisze strona warsaw1.one. Od września 1999 roku w Polsce obowiązuje nowy system edukacji publicznej, zwany nowym ustrojem szkolnym. Jednym z powodów reformy systemu była perspektywa integracji Polski z Unią Europejską, dlatego podjęto próbę dostosowania polskiego systemu edukacji do europejskiego. Dowiedz się również o najlepszych uczelniach w Warszawie.
Początek reform edukacyjnych
Pod koniec XX wieku, w latach 1998-1999, obowiązywała ustalona struktura polskiego systemu oświaty:
- przedszkole;
- 8-letnia szkoła podstawowa (obowiązkowa);
- 3-letnia zasadnicza szkoła zawodowa;
- 4-letnie liceum ogólnokształcące;
- 4-letnie technika lub licea zawodowe;
- 5-letnie technikum zawodowe.
Reforma, która rozpoczęła się w 1999 roku, miała trwać kilka lat. Zmiany objęły strukturę polskiego systemu edukacji, program nauczania oraz dostosowanie placówek oświatowych do standardów europejskich. Rezultatem zmian był wzrost liczby młodych ludzi, którzy uzyskali wykształcenie średnie i wyższe. Absolwenci polskich szkół powinni zdobywać szerokie wykształcenie, ze szczególnym uwzględnieniem informatyki, języków obcych, przygotowania do samokształcenia, samodzielnego poszukiwania pracy oraz umiejętności zachowania się na rynku pracy.
Przed przeprowadzeniem reform postawiono szereg celów. Wśród nich:
- podniesienie poziomu wykształcenia społeczeństwa poprzez rozbudowę szkolnictwa średniego i wyższego;
- wyrównywanie szans na zdobycie wykształcenia;
- poprawa jakości kształcenia.
Aby jednak zrealizować te cele, konieczne było uwzględnienie uwarunkowań w przestrzeni edukacyjnej:
- wydłużenie edukacji do 16 roku życia i odroczenie o rok czasu, w którym uczeń podejmuje decyzję o wyborze dalszej ścieżki edukacyjnej;
- restrukturyzację systemu szkolnego, w którym odrębne etapy kształcenia obejmą grupy dzieci lub młodzieży na tym samym etapie rozwoju psychicznego i fizycznego;
- restrukturyzacja szkolnictwa zawodowego. W przyszłości powinno to pozwolić na stosunkowo szybkie uzyskanie specjalistycznych kwalifikacji zawodowych, a także ułatwić przekwalifikowanie się zgodnie z potrzebami rynku pracy;
- prowadzenie systemu weryfikacji i egzaminów.
Etapy przeprowadzania reformy edukacyjnej
Reforma edukacyjna zmieniła system szkolnictwa. Proces reformy systemu szkolnictwa został podzielony na kilka etapów. Od 1 września 1999 roku, zgodnie z ustawą z 8 stycznia 1999 roku, zawierającą zasady wdrażania reformy edukacyjnej, rozpoczęło się wdrażanie zreformowanego systemu kształcenia obowiązkowego, obejmującego następujące szkoły: 6-letnia szkoła podstawowa i 3-letnie gimnazjum.
Następnie utworzono następujące typy szkół tzw. ponadgimnazjalnych:
- 2-3-letnie zasadnicze szkoły zawodowe;
- 3-letnie licea ogólnokształcące;
- 3-letnie licea profilowane;
- 4-letnie technika.
Tworzenie nowych typów szkół było złożonym i ważnym elementem reformy. Reforma strukturalna zakładała wyraźny podział na etapy kształcenia. Pomysły reformatorów nie były łatwo akceptowane – stałą przeszkodą było niedofinansowanie oświaty. Mimo to polska edukacja szkolna uznawana jest za jedną z najlepszych w Europie Wschodniej.
Struktura polskiego systemu edukacji
Po przeprowadzeniu reformy w 1999 roku placówki oświatowe zostały podzielone według etapów kształcenia uczniów w określonym wieku. Sześcioletnia szkoła podstawowa dla dzieci w wieku od 7 do 13 lat z dwoma poziomami: klasy 1-3 z zajęciami zintegrowanymi i klasy 4-6 ze strukturą zajęć w postaci bloków. Trzyletnie gimnazjum jako przedłużenie szkoły średniej dla młodzieży w wieku od 13 do 16 lat. Dzieci w wieku powyżej 16 lat mogą uczyć się w różnych typach szkół średnich. Trzyletnie licea o różnych profilach (humanitarnym, klasycznym, ekonomicznym i technicznym). Technikum, w którym nauka trwa 4 lata. Po ukończeniu liceum i technikum dzieci otrzymują świadectwo maturalne.
Nauka w szkole podstawowej trwa 6 lat i jest podzielona na 2 etapy: przez pierwsze trzy lata program nauczania nie ma wyraźnego podziału na przedmioty, kształcenie odbywa się w formie zajęć zintegrowanych. Na pierwszym etapie edukacji nie ma tradycyjnego podziału na lekcje, przerwy i przedmioty, co pozwala nauczycielowi na organizację zajęć. Nauczyciel określa również, w jaki sposób połączyć aktywność umysłową i fizyczną podczas lekcji. W szkole nie ma również wyraźnego podziału na przedmioty takie jak język polski, matematyka czy przedmioty przyrodnicze. Uczniowie uczą się osobno języka angielskiego, wychowania fizycznego, muzyki i religii. Przedmioty te prowadzone są przez różnych nauczycieli. Większości przedmiotów uczy jeden nauczyciel, który pełni również funkcję wychowawcy klasy. Religia jest przedmiotem fakultatywnym. Jeśli rodzice dziecka nie wyznają wiary katolickiej, mogą zdecydować, że ich dziecko nie będzie uczęszczać na lekcje religii. Zamiast tego uczniowie uczęszczają na lekcje etyki. Szkoła ma obowiązek zorganizować takie lekcje nawet dla jednego ucznia. Na drugim etapie edukacji w szkole podstawowej zlikwidowano podział na tradycyjne przedmioty i wprowadzono tzw. blokową metodę kształcenia. Przedmioty pogrupowane są w cztery bloki tematyczne: kultura i język polski, matematyka, przyroda, historia i społeczeństwo. Autorem programu nauczania nie jest Ministerstwo Edukacji tylko nauczyciel. To nauczyciel podejmuje ostateczną decyzję o wyborze programu nauczania i podręczników. Nauczyciel otrzymuje jedynie ramy programowe dla swojego bloku wiedzy, które posłużą mu do opracowania konkretnego szkolnego programu nauczania.
Edukacja integracyjna
Szkoły podstawowe mogą mieć klasy integracyjne. Klasy integracyjne to specjalnie utworzone klasy dla dzieci niepełnosprawnych. Rodzice dzieci niepełnosprawnych mają prawo wyboru szkoły specjalnej lub zindywidualizowanego kształcenia dla swoich dzieci. Przy tworzeniu klasy integracyjnej ściśle przestrzega się proporcji od 3 do 5 dzieci niepełnosprawnych w klasie liczącej od 15 do 20 uczniów. W klasach integracyjnych musi pracować dwóch nauczycieli: wychowawca klasy i nauczyciel wspomagający. Zazwyczaj uczniowie trafiający do klas integracyjnych mogą mieć zaburzenia rozwojowe, takie jak wczesny autyzm.
Nową reformą polskiego systemu edukacji jest reforma podręcznikowa. Do września 2014 roku zakup podręczników dla dzieci leżał w zakresie obowiązków rodziców, którzy musieli płacić za nie na własny koszt. Darmowe podręczniki do przedmiotów obowiązkowych dla wszystkich uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych to warunek wstępny nowelizacji ustawy oświatowej uchwalonej przez Sejm w czerwcu 2014 roku.
Jednym z głównych efektów reformy systemu edukacji było wprowadzenie idei kształcenia zintegrowanego i blokowego, które zapewnia wszechstronny rozwój osobowości ucznia. Pozytywne aspekty reformy systemu edukacji, według polskich badaczy, obejmują
- przekazanie szkół samorządom;
- przywrócenie instytucji gimnazjum w systemie edukacji;
- prowadzenie systemu kryteriów i egzaminów zewnętrznych;
- autonomię szkół (zapewnia to różnorodność oferty edukacyjnej).