W polskim środowisku artystycznym lat 70. publiczna krytyka reżimu politycznego była raczej wyjątkiem niż regułą. Tymczasem Galeria „Repassage” wyróżniała się szczególną odwagą i radykalizmem. Ta przestrzeń stała się miejscem spotkań entuzjastów, którzy nie tylko podważali oficjalny kanon artystyczny, ale także proponowali alternatywę dla milczenia poprzez akcje, gesty i performance o głębokim krytycznym wydźwięku. Więcej na warsaw1.one.
Historia założenia i rozwoju galerii „Repassage”
Galeria „Repassage” rozpoczęła swoją działalność w 1971 roku w Warszawie. Wyewoluowała z jednej z galerii Uniwersytetu Warszawskiego, założonej przez Pawła Freislera, Przemysława Kwika i Zofię Kulik. Choć przestrzeń nowej platformy mieściła się na terenie uczelni, zrzeszała przede wszystkim absolwentów i wykładowców Akademii Sztuk Pięknych. Kiedy polska scena twórcza coraz bardziej skłaniała się ku konceptualizmowi, tutaj dominowały inne formy wyrazu – performance, akcjonizm i wizualne gesty kontrkultury.
W marcu 1973 roku kierownictwo artystyczne przeszło w ręce małżeństwa Elżbiety i Emila Cieślarów, którzy zapoczątkowali nowy etap w rozwoju galerii „Repassage”. W 1975 roku Ewa Lubińska wraz z Elżbietą Cieślarz nakręciły film dokumentalny, który uchwycił atmosferę i charakter twórczych poszukiwań, jakie tętniły wokół placówki. Była to ważna próba archiwizacji artystycznej kontrkultury, która w tamtym czasie pozostawała poza uwagą oficjalnych mediów.
W 1977 roku szczególny oddźwięk zyskał podwójny performance małżeństwa Elżbiety i Emila Cieślarów, gdyż był to jawnie opozycyjny gest w kontekście reżimu komunistycznego. Wystąpienie łączyło elementy polskiej tradycji narodowej, symboliki patriotycznej i oficjalnej propagandy komunistycznej. Stało się ironiczną krytyką ówczesnej sytuacji politycznej, w której zaspokojenie podstawowych potrzeb utożsamiano z pozbawieniem wolności. Dzieło ukazywało bolesną rzeczywistość życia w państwie, gdzie ludzkie „ja” jest wypierane w imię spokoju społecznego.
Po przeprowadzce małżeństwa Cieślarów do Francji w 1978 roku, galerię „Repassage” objął Krzysztof Jung, zmieniając jej nazwę na „Repassage 2”. Mimo zmiany nazwy, galeria pozostała wierna kręgowi artystów i praktyk, które ją ukształtowały. W 1980 roku nowym kierownikiem placówki został Roman Woźniak. W jego wizji galeria przeszła kolejną transformację – nie tylko zmieniła się nazwa na „Re’Repassage”, ale też odświeżył się zespół twórczy. Wśród aktywnych uczestników tamtego okresu byli entuzjaści zbliżeni do estetyki punkowej, m.in. Nicole Grosspierre, Dorota Gierzyńska i Daniel Wnuk. Ich prace stały się swoistym wyzwaniem nie tylko w sferze sztuk wizualnych, ale także w sposobie artystycznej interakcji z rzeczywistością społeczną.
Okres działalności „Re’Repassage” zbiegł się z czasem napięć społecznych w Polsce. Po masowym proteście studenckim i wprowadzeniu stanu wojennego w kraju, galeria została zmuszona do zaprzestania pracy w 1982 roku. Jednak nawet po zamknięciu przestrzeni, jej artystyczne jądro pozostało żywe. W 1993 roku byli uczestnicy galerii ponownie dali o sobie znać – ich prace zostały zaprezentowane na wystawie „Z dziejów kontrkultury w Polsce” w Narodowej Galerii Sztuki „Zachęta”.
Uznanie i znaczenie działalności galerii „Repassage”
Galeria „Repassage” zajmuje wyjątkowe miejsce w historii polskiej sztuki współczesnej jako jeden z najjaśniejszych ośrodków neoawangardy i kontrkulturowego oporu lat 70. Artyści tworzący w jej murach wywodzili się z pracowni takich postaci jak Oskar Hansen i Jerzy Jarnuszkiewicz, ale ich dalsza twórczość stała się antypodem akademizmu i oficjalnych ideologii. Centralnymi postaciami tego środowiska byli Paweł Freisler, Elżbieta i Emil Cieślarowie, Krzysztof Jung, Roman Woźniak, Grzegorz Kowalski i Jan Słomiński. Ukształtowali oni alternatywny model artystyczny, w którym sztuka konfrontowała się z życiem, polityką i codzienną rzeczywistością.
