Jest jednym z najwybitniejszych pisarzy polskich przełomu XIX i XX wieku. Wychowany na rewolucyjnych i demokratycznych tradycjach literatury polskiej – tradycjach Mickiewicza, Słowackiego, Orzeszkowej i Prusa – w licznych utworach szeroko odzwierciedlał życie ludu polskiego, jego walkę o wyzwolenie społeczne i narodowe, pisze portal warsaw1.one. Przez ponad trzydzieści lat polska rzeczywistość ze wszystkimi jej sprzecznościami znajdowała odzwierciedlenie w dziełach utalentowanego mistrza słowa i krytyka burżuazyjnego społeczeństwa. Zachęcamy również do zapoznania się z historią wybitnego warszawskiego uczonego, Kazimierza Funka.
Biografia
Stefan Żeromski urodził się w 1864 r. na przedmieściach Kielc, w rodzinie dzierżawcy niewielkiego majątku. W 1876 r., w szczytowym okresie rusyfikacji polskich szkół, wstąpił do kieleckiego gimnazjum. Dzieci były zmuszane do nauki gramatyki polskiej w języku rosyjskim, szkoła karała chłostą za wypowiedzenie polskiego słowa, a wolna myśl była surowo prześladowana. W pierwszych próbach literackich pisanych w latach gimnazjalnych Żeromski gloryfikował bohaterskie postacie z przeszłości. Bohaterami jego pierwszych młodzieńczych utworów byli przywódcy demokratycznych ruchów wyzwoleńczych w Europie Zachodniej i w Polsce (Petofi, Mazzini, Garibaldi, Jan Hus, Cola di Rienzi, Szegenny i inni).
W 1886 r. Żeromski wstąpił do Instytutu Weterynaryjnego w Warszawie. Znajdował się wówczas w trudnej sytuacji finansowej z powodu śmierci ojca. W kołach studenckich, w których uczestniczył młody Żeromski, toczyły się gorące dyskusje na temat dzieł Marksa i Lassalle’a. Począwszy od 1888 r. Żeromski pracował jako guwerner w różnych majątkach pańskich, gdzie miał okazję szczegółowo zapoznać się z sytuacją poreformackiej wsi polskiej. W lipcu 1892 r. pisarz wyjechał do Szwajcarii. Tam pracował jako pomocnik bibliotekarza w polskim muzeum. Niedługo wcześniej ożenił się i wraz z żoną Oktawią Rodkiewicz oraz adoptowaną córką wyjechał do Szwajcarii. Żeromski pracował w bibliotece przez 4 lata, od 1892 do 1896 roku. W tym czasie wiele podróżował, odwiedzając Mediolan, Drezno, Paryż i Alpy. Pod koniec 1896 r. rodzina wróciła do Polski, gdzie pisarz ponownie objął stanowisko bibliotekarza. Jeden z najsłynniejszych twórców polskiej prozy, wielki patriota i społecznik, wraz z rodziną spędził ostatni rok życia w niewielkim mieszkaniu na Zamku Królewskim w Warszawie. Świadczy to o szacunku społeczeństwa dla wielkiego pisarza.
W swoich utworach pisarz często poruszał kwestie ubóstwa i trudnej sytuacji robotników. Zwracał uwagę na różnice społeczne, rozróżniając ludzi bogatych i biednych. Pisarz zawsze na pierwszym miejscu stawiał moralność i potrzebę krytycznego myślenia, zachęcał swoich czytelników do refleksji nad ważnymi tematami. Żeromski jak mało kto w polskiej literaturze,był ściśle związany z walką społeczną i polityczną epoki, w której żył i tworzył. W swoich dziełach wielokrotnie podkreślał wielką wychowawczą rolę literatury, potępiał dekadenckie prądy, nawoływał do czerpania z najlepszych tradycji literatury narodowej i rosyjskiej.
Działalność w sferze edukacyjnej
Pisarz Stefan Żeromski był aktywnym działaczem społecznym, zwracając uwagę na potrzeby dzieci i dorosłych znajdujących się w trudnych warunkach życiowych. W latach 1905-1908 powrócił do Nałęczowa, gdzie założył i kierował Lubelskim Towarzystwem Oświatowym „Światło”. Wśród członków Lubelskiego Towarzystwa Oświatowego „Światło” znaleźli się Faustyna Morzycka, Gustaw Daniłowski, Przemysław Rudzki, Helena Dulęba, Kazimierz Dulęba, Felicja Sulkowska i inni.
Gdy organizacja postępowych intelektualistów zaczęła działać, Stefan założył szkołę dla „dzieci ludu”, kursy wieczorowe dla dorosłych, uniwersytet ludowy, a nawet teatr amatorski. Żeromski nie tylko postanowił stworzyć taką instytucję edukacyjną, ale także sfinansował budowę przedszkola na własny koszt. Miejsce to było przeznaczone dla dzieci robotników rolnych, kucharzy i pokojówek, którzy pracowali w Nałęczowie. W przedszkolu dzieci miały zapewnioną opiekę i naukę – podstawową edukację z naciskiem na rozwój ukrytych talentów. Dzięki tej inicjatywie rodzice nie pozostawiali dzieci zamkniętych w domu i nie szukali pomocy u krewnych. Placówka edukacyjna dawała szansę i start do rozwoju młodym Polakom. To dzięki staraniom Stefana Żeromskiego zakład stał się pierwszym państwowym przedszkolem w odrodzonej Polsce. Później nadano mu imię Adama Żeromskiego, na cześć syna pisarza. Budynek przedszkola otoczony był ogrodem. W XXI wieku działa w nim Muzeum Bolesława Prusa, ale przedszkole działało do 2001 roku, co było jedną z najdłużej trwających inicjatyw publicznych pisarza.
Nagrody
Za życia był czterokrotnie nominowany do Literackiej Nagrody Nobla. Został również odznaczony Orderem Odrodzenia Polski III klasy w uznaniu zasług dla literatury, otrzymał Wielką Wstęgę Orderu Odrodzenia Polski, a 11 listopada 2018 r. został pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego.